In de afgelopen decennia heeft Nederland steeds vaker te maken gekregen met extreem weer, waaronder dagen met hevige regenval. Uit onderzoek van het ANP, gebaseerd op cijfers van het KNMI, blijkt dat het aantal dagen met extreme regenval – waarbij er meer dan 50 millimeter regen per dag valt – de afgelopen decennia is verdubbeld. Zo waren er in de jaren ’70, ’80 en ’90 gemiddeld drie dagen per jaar met uitzonderlijke neerslaghoeveelheden. Inmiddels zijn dat er gemiddeld zes, waarbij 2021 de absolute uitschieter is met dertien dagen waarbij meer dan 50 millimeter regen per dag is gevallen. Dit heeft grote gevolgen voor de Nederlandse samenleving en infrastructuur, maar wat zijn eigenlijk de oorzaken van deze forse toename en welke maatregelen kunnen worden getroffen om overlast te voorkomen?
De oorzaken
Er zijn een aantal oorzaken die de verdubbeling van dagen met hevige neerslag in Nederland kunnen verklaren:
- Opwarming: De opwarming van de aarde leidt tot intensere buien, aangezien warmere lucht immers meer vocht kan vasthouden. Ook in Nederland is de gemiddelde temperatuur de afgelopen decennia gestegen. Deze ontwikkeling zorgt in Nederland – waar het klimaat traditioneel gematigd is – voor een aanzienlijke toename in de hoeveelheid regen die in korte tijd valt.
- Veranderingen in weersystemen: Wereldwijd ontwikkelen weersystemen zich. Zo worden lagedrukgebieden boven Europa actiever en langduriger. Dit zorgt voor langere periodes van onstuimig weer, waardoor er vaker kans is op langdurige en hevige regenbuien.
- Veranderingen in zeestromen: Veranderingen in zeestromen van de Atlantische Oceaan dragen eveneens bij aan de veranderende neerslagpatronen in Nederland. Doordat de warmere zeestroom steeds noordelijker komt, wordt meer warmere en vochtige lucht vanuit de Atlantische Oceaan naar ons land gedreven.
De gevolgen
Hevige neerslag leidt tot wateroverlast, waarbij onder water staande tunnels, mislukte oogsten en schade aan infrastructuur slechts enkele voorbeelden zijn. Daarnaast neemt het risico op overstromingen toe, omdat in laaggelegen gebieden rivieren snel stijgen.
Ook helpt het niet dat in veel Nederlandse steden grote stukken grond zijn bestraat of bebouwd, wat ervoor zorgt dat regenwater moeilijker de bodem in kan trekken en versneld moet worden afgevoerd. Afwaterings- en watersystemen kunnen in dagen van hevige regenval deze versnelde afvoer vaak niet aan. Zonder adequate maatregelen kunnen de kosten voor het herstel van schade en het aanpassen van infrastructuur enorm oplopen.
Maatregelen om overlast te voorkomen
De toename van extreme regenval vraagt om doortastende maatregelen om de gevolgen ervan te beperken. Enkele van de belangrijkste maatregelen die Nederland kan nemen zijn:
- Verbeteren waterberging: Nederland moet investeren in infrastructuur die water beter kan opvangen en bergen. Dit kan door de aanleg van retentiegebieden waar overtollig water tijdelijk kan worden opgeslagen. Ook groene daken, waterdoorlatende bestrating, en regenwaterreservoirs in stedelijke gebieden kunnen bijdragen aan het vasthouden van regenwater.
- Natuurinclusief bouwen: Bij de planning van nieuwe infrastructuur en woonwijken kan meer rekening worden gehouden met natuur en water. Dit houdt in dat er minder verharding wordt toegepast en dat groenstructuren, zoals parken en groene pleinen, worden geïntegreerd in stedelijke omgevingen. Deze groenstructuren worden ingezet als waterberging bij hevige neerslag, waarna het water op een natuurlijke manier in de bodem kan infiltreren.
- Slimme riool- en watersystemen: De capaciteit van de rioleringssystemen moet worden uitgebreid en afkoppelen moet de standaard worden. Daarnaast kunnen slimme ICT-toepassingen worden geïmplementeerd, die door middel van sensoren en data-analyse kunnen anticiperen op (dreigende) wateroverlast. .
- Publieksvoorlichting en bewustwording: Het is belangrijk dat burgers bewust worden van hun eigen rol om wateroverlast te voorkomen of te beperken. Initiatieven zoals het vergroenen van tuinen en het verminderen van verharding kunnen bijdragen aan de capaciteit van steden om meer water in de bodem op te nemen, waardoor minder versneld wordt afgevoerd. Gemeentes kunnen deze inspanningen stimuleren door subsidies of advies aan te bieden.
Daarnaast kent Nederland nogal wat buitendijkse gebieden met bebouwing. Juist in tijden van hevige neerslag en (snel)stijgende rivieren is wateroverlast in deze gebieden te verwachten.
Conclusie
De verdubbeling van dagen met extreme regenval in Nederland is een direct gevolg van de opwarming van de aarde en veranderende weersystemen. Hoewel deze ontwikkeling zorgwekkend is, kan het land de impact van deze neerslag verminderen door proactieve maatregelen te treffen. Met verbeterde infrastructuur, een goed doordacht waterbeheer en samenwerking tussen overheid, bedrijfsleven en burgers kan Nederland de gevolgen van wateroverlast beperken.
